محمد رضا طباطبايى تبريزى
59
هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى )
وقت داخل كثرت نشود و با حجاج زياده از حدّ مسافرت نكند كه در اجتماع و كثرت ، كمال زحمت است . خصوص با بودن مردمان دزد و دغل و بىتقوا كه از كثافتكارى و ملوّثكارى باكى ندارند ، و به جاى يكديگر انواع خيانتكارى را بهكار مىبرند . اين اشخاص بىتربيت فرصت را غنيمت دانسته ، به كشتىها در كثرت داخل شده ، مردمان ساده را به انواع زحمات و خسارت مبتلا مىسازند . پس بايد در هرجا از اين جور اشخاص اجتناب كرده مصاحبت نكرد . شرط دويم انتخاب نمودن واپور است . براى مسافرت در اين درياها بهترين كشتىها واپور تجارتى متعلق به دولت نمسه است كه به چندين جهات ممتاز است . عملهجات خوب و مهربان و آب شيرين فراوان و استراحت مكان را داراست و در حركت هم از ساير كشتىها سريعتر و به حسب صنعت مشهورتر است كه چندان بيم غرق و خوف تلاطم را ندارد . به خلاف ساير واپورها كه اجزاى نامناسب طمّاع دارد و براى جلب منافع خود در يك كشتى كه هفتصد نفر مسافر با كمال زحمت جا مىتواند بگيرد دو مقابل او را داخل يك وسعت بسيار قليلى كه راه مفرّ غيرمصوّر است جمع كرده ، مجبورا در انبار و سطح كشتى رو هم ريخته ، از ضيق جا و تعفّن هوا و نامناسبى غذا گروهى از دريا جان به در نمىبرند . چنانكه در يك كشتى انگليسى ديده شد كه نوزده نفر به همين جهات از ينبع الى بيروت ناخوش شده ، طعمهء نهنگ اجل گرديدند . هرچند انقلاب هوا و تلاطم دريا به خواست خداوندى است كه اگر فرطنه « 1 » باشد ، زحمت زياد براى مسافر وارد مىشود . باز اگر انصاف شود با همهء اينها عشر زحمات ساير راهها را ندارد . [ آداب بودن در عربستان ] سابعا شخص حاجى بعد از دخول به خاك عربستان ، خصوص در مواقعى كه محلّ خطر است بهتر آن است كلاه سياه ماهوتى و نمدى را ترك نمايد . لباس
--> ( 1 ) ناآرامى دريا و طوفان و موجهاى بزرگ .